Biskupi i kontrola narodzin

Sobór Watykański II podkreślił też rolę biskupów w kształtowaniu i wprowadzaniu w życie polityki kościoła. Powstał Synod Biskupów - organ doradczy papieża. Zasada kolegialności, czyli współodpowiedzialności episkopatów za życie kościoła, została jednak naruszona już w 1968 roku, kiedy następca Jana XXIII, Paweł VI wydał encyklikę De Humanae Vitae, w której między innymi wyraził zdecydowany sprzeciw w imieniu kościoła wobec antykoncepcji i przerywania ciąży. Doktryna ta spotkała się z silną krytyką, zarówno środowisk świeckich, jak i wśród katolików, którzy uważali, że wiele problemów, zwłaszcza w biednych krajach rozwijających się, wynika właśnie z przeludnienia. Co gorsza, Paweł VI wydał tę encyklikę bez konsultacji, niejako poza plecami biskupów i kardynałów, co stanowiło złamanie zasady kolegialności wprowadzonej przez jego poprzednika.